الماس خان کندوله ای
الماس خان کندوله ای کی بود؟
تهیه و تدوین : حمید حمدی
در سال 1702 ميلادي يعني 308 سال پيش در روستاي كندوله از توابع استان كرمانشاه، در خانواده اي ثروتمند و اشراف زاده كودكي ديده به جهان گشود كه پدرش احمد خان كندوله اي بود. نام وي را الماس نهادند كه بعدها به "الماس خان كردستاني"، "سرهنگ الماس خان"، "الماس خان كندوله اي"، "ميرزا الماس خان" و "الماس خان كلهر" شهرت يافت.
الماس خان نجيب زاده بود و از همان اوان كودكي براي فراگيري علم در مدرسه حضور يافت و در شهرهاي كرمانشاه و سنندج آموزش هاي نظامي و رزمي را نيز فرا گرفت و پس از تحصيل به سپاه نادرشاه پيوست. وي در سپاه نادر به جهت شايستگي هايي كه در جنگ از خود نشان داد، مورد توجه نادرشاه قرار گرفت.
اما در يكي از جنگهاي نادر با توپال عثمان پاشا كه در سال 1732 به وقوع پيوست، الماس خان حضور نيافت و سپاه نادر شكست خورد. نادرشاه شكست سپاه خود را به عدم حضور موثر الماس نسبت داد و وي را از سپاه خود اخراج كرد. الماس خان نيز به زادگاه خود برگشت و از آن پس به سرودن شعر و نواختن تنبور و شكار پرداخت.
وي در سال 1776 ميلادي يعني 234 سال پيش در سن 74 سالگي ديده از جهان فروبست.
آثار و اشعار الماس خان به حق گنجينه اي ناب از اشعار كردي است. بدون شك وي يكي از حماسه سرايان شهير و نامي ادبيات كردي است كه حقيقتاً نام وي انچنان كه شايسته است مورد لطف قرار نگرفته است. منظومه هاي حماسي وي شامل:
- خورشيد و خاور
- شيرين و خسرو
- هفت لشكر
- نادرنامه
- رستم وسهراب
- منيژه وبيژن
- كنيزك و يازده رزم
- شه مال و زلان
وي شاهنامه فردوسي را نيز به زبان كردي ترجمه كرده است.
نمونه ای از اشعار حماسی وی:
خو به جنگ نيين
خو به جنگ نيين خو به جنگ نيين
ديده م دلداري خو به جنگ نيين
دل زه ره ي كوشته ن خو ژ سه نگ نيين
نه ده ي له جه رگم جاي خه ده نگ نيين
شه رتي ئينسافيش خو په ي ته ور نيين
تيره و تختي تو بي درنگ نيين
ولات خو چون تو گشت فه ره نگ نيين
غه ير ژه تو قه هتي شوخ و شه نگ نيين
من كه رسواييم به رز بي نه رووي يام
بيم ه تانه كيش واته ي خاس و عام
شه رته ن ژه داخت چوون قه يس سالان
ويلي ولات بام تا پام نه پالان
ته ركي دنيا كه م ته رزي ئه بدلان
ياهو بكيشوو ژه قاپي مالان
به رگي سه نعاني بپوشوو نه وه ر
قيس ئاسا بيدي بگيروو نه وه ر
كوكه ني فه رهاد باوه زوون و ياد
نه راگه ي شيرين سه ر بده م وه باد
چوون مه جنوون ژه داخ تانه زيب و زوشت
ژه عيشقي ليلي ويم بده م وه كوشت
هه رجا چوون فه رهاد ته ر كي شاهي كه م
هه ر كوو چوون مه جنون مال گه دايي كه م
ئه لبه ت كه سي هن ژه ده رده داران
ساريش كه رو زام جاي تيره خاران
نه چوون تو ناشي دانه ي دور نه ناس
هه ر هاي نه سه وداي بي قه دري ئه لماس