چله بزرگ:
هوا در اين دو سه روزه بسيار سرد شده است به قول شاعر هوا بس ناجوانمردانه سرد است.سرمايي خشك كه تا مغز استخوان نفوذ مي كند .و اين نشان از چله بزرگ است .و اما شايد از خود بپرسيد اين اصطلاح چله بزرگ و چله كوچيك چيه؟
در ايران باستان ،مردم فصل تابستان و زمستان را كه سه ماه يا به عبارتي نود روز طول مي كشدبه سه قسمت تقسيم مي كردند .بصورتي كه چهل روز اول تابستان را (يعني از اول تير تا دهم مرداد )كه اوج گرما بود چله بزرگ تابستان مي ناميدند و از دهم مرداد تا اول شهريور كه نصف چهل روز اول (يعني بيست روز ) بود را چله كوچك مي ناميدند.شهريور ماه را كه طبع هوا تغيير مي كرد و هوا از وضعيت گرماي تابستان به طرف پاييز متمايل مي گشت را جزء فصل بعدي مي دانستند.
همين حكايت براي زمستان هم مصداق دارد.به عبارتي قدما چهل روز اول فصل زمستان(اول دي تا دهم بهمن)را كه سرماي شديد و سوزناكي پديدار مي گشت و از نظر زماني طولاني تر (چهل روز)بود را چله بزرگ نام نهادند.و از دهم بهمن تا اول اسفند كه از نظر زماني نصف چله بزرگ مي باشد را تحت عنوان چله كوچك قلمداد مي كردند.از اول اسفند كه سردي هوا رو به كاهش مي گذاشت و كم كم سبزه ها در دشت و دمن پديدار مي گشت را به اصطلاح عشاير(به حساب مالدار) شروع بهار مي دانستند.
اگر توجه كنيم اين تجربيات پيشينيان امروزه تا حد زيادي با يافته هاي امروزي علمي هواشناسي نيز منطبق مي باشد. زيرا در ابتداي چله بزرگ تابستان يا زمستان،ميزان تمايل خورشيد به ترتيب:بسيار كم و زياد مي شودو يا طول شب و روز تغيير مي كند.(اول تابستان طولاني ترين طول روز و اول چله زمستان كوتاهترين طول روز).
به هر حال اين يك دقيقه اي كه شب اول زمستان(چله بزرگ) نسبت به شب قبل از آن طولاني تر است .و ما آن را جشن مي گيريم به ما مي آموزد كه يك دقيقه زمان هم براي با هم بودن نيز غنيمت است.
منابع:
منابع پراكنده در وب و ديدگاه چند متخصص در حوزه ايران باستان
در تقويم كردي بعد اتمام چله بزرگ بهار كردي آغاز مي شود
